شرح دو حدیث از امام حسن عسكری (ع) به مناسبت ایام ولادت آن بزرگوار

نقش حیا در پیشگیری از جرایم

از هر كاری كه از انجام آن در حضور مردم شرم داری، مبادا كه در خلوت انجام دهی، با این حساب، حیا یك نعمت است و یك فضیلت اخلاقی. كسی كه از مردم شرم نكند، از خدا هم حیا نخواهد كرد. كسی كه برای اعتبار و آبرو نزد مردم ارزشی قایل نباشد، از خدای نادیدنی هم پروا نمی كند. پس، از آدمهای بی حیا بترسیم. (حكمت های عسكری (ع)
امام حسن عسکری علیه السلام فرمودند: «مَنْ لمْ یَتَّقِ وُجوهَ النّاسِ لمْ یتَّق اللهَ.» «هرکس از روی مردم شرم و پروا نکند، از خدا هم پروا نخواهد کرد.»(فرهنگ جامع سخنان امام عسکری (ع)، ص 418)

«حیا»، یکی از ویژگیهای مهم است که نقش بازدارندگی آن از گناه و خلاف، بسیار بالاست. به تعبیر حضرت علی علیه السلام: «سببُ‌ العِفّةِ الحیاءُ» (غررالحکم، ‌حدیث 5527.)؛ «حیا، سبب عفت است».
از پیامبر خدا (ص) نیز روایت شده است که: از مثل های پیامبران، جز این باقی نمانده است که مردم می گویند: «اگر حیا نداشته باشی، پس هرکاری می خواهی بکن» (عیون اخبارالرضا، ج2، ص 56).
اگر حیا نباشد، هیچ دیوار و سدّی مانع و جلودار ارتکاب گناهان نیست. باید کوشید تربیت فرزندان بر محور«حیا» باشد تا گستاخ و حریم شکن و تبهکار نشوند.
در روایات، برای حیا محورهای متعددی بیان شده است، مثل: حیا از خدا که می بیند؛ حیا از پیامبر و امامان که اعمال ما هر روز یا هر هفته بر آنان عرضه می شود؛ حیا از فرشتگانی که همراه ما هستند و اعمال خوب و بد ما را می نویسند. حیا از خویش و حیا از مردم.
امام صادق علیه السلام فرموده است: «هرکس در خلوت، زمینه ی گناهی برایش فراهم شود، ولی خدا را مراقب خویش بداند و از گماشتگان الهی حیا کند، خداوند، همه گناهان او را می آمرزد.» این سخن، نقش درونی شرم و پروا از خدا را در پیشگیری از جرایم و معصیتها نشان می دهد.
باز هم در روایات است: از هر کاری که از انجام آن در حضور مردم شرم داری، مبادا که در خلوت انجام دهی، با این حساب، حیا یک نعمت است و یک فضیلت اخلاقی.
کسی که از مردم شرم نکند، از خدا هم حیا نخواهد کرد. کسی که برای اعتبار و آبرو نزد مردم ارزشی قایل نباشد، از خدای نادیدنی هم پروا نمی کند. پس، از آدمهای بی حیا بترسیم. (حکمت های عسکری (ع)، جواد محدثی)

*** دنبال عدد و رقم در صلوات نباشید!


امام حسن عسكري (ع) خطاب به شیعیان خود فرمودند: «زیاد به یاد خدا باشید و بسیار به یاد مرگ باشید و فراوان تلاوت قرآن کنید و بر پیامبر (ص) زیاد صلوات بفرستید. پس بی‏شک هر صلوات بر پیامبر (ص) ده حسنه محسوب می شود.» (تحف العقول، صفحه ۴۸۸)
در روايت مفصّلي، امام حسن عسكري (ع) خطاب به شيعيانشان فرمودند: «أَكْثِرُوا ذِكْرَ اللَّهِ وَ ذِكْرَ الْمَوْت» زياد ذكر خدا بگویيد، زیاد به ياد خدا باشيد و بسیار به ياد مرگ باشيد. باید توجّه داشت که هم یاد خدا و هم یاد مرگ براي انسان نقش سازندگي دارد. انسان آن‏گاه كه دستخوش غَفَلات و مرتكب خطایا مي شود.‌ جهتش اين است که خدا را فراموش كرده است و مردن را! اين‏طور نيست؟! اگر انسان به ياد خدا باشد، ‌اگر انسان به ياد موت باشد، هيچ‏وقت اين‏طور متهوّرانه گناه نمي كند. لذا امام عسکری(ع) در اين روايت خطاب به شيعيانشان فرمودند زياد به ياد خدا باشيد و زياد به ياد مرگ باشيد. چرا که هر دوی اينها، هم انسان را از گناه باز می دارد و هم از آن طرف، انسان را به سوي اطاعت خدا مي‏كشاند.
حضرت فرمودند قرآن هم زياد تلاوت كنيد. قرآن كلام الله است و اين كلام الهي اثرش اين است كه انسان را حفظ مي كند. بعد ادامه ادامه دادند: «وَ الصَّلَاةَ عَلَى النَّبِيِّ»؛ و زیاد بر پيغمبر اكرم (ص) درود بفرستید. چرا؟ «فَإِنَّ الصَّلَاةَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ عَشْرُ حَسَنَات». يعني به واسطه هر يك صلوات، دَه حسنه براي انسان نگاشته مي شود.
اين برای انسان، يك جنبه ذخيره اي است. آنهايي كه دنبال اين هستند كه حسنات را ذخيره كنند، ‌از بهترين ذكرها برای این کار صلوات است. ما اذكار زيادی داريم؛ ولي در بين اذكار، ذکر صلوات غير مسأله ذخيره حسنه بودنش خودش کاربرد دارد و گره‏گشا است. ما در بين اذكار دو ذكر داريم كه اينها سرآمد اذكار هستند. و آن دو عبارت از «صلوات» و «استغفار» است. اين دو ذکر كاربرد گره‏گشايي دارند.
حتي من اين را مي خواستم اشاره كنم كه گاهي هم اگر سقفي براي صلوات مي گذارند، خيال نكنيد كه رعايت آن سقف عددي‏اش، ‌مدخليّت زيادی داشته باشد، نه!‌ اين‏گونه نيست. من این را از بزرگان به یادگار دارم که دنبال اين نباشيم که در صلوات رقم و عدد بياوريم. بله رقم‏ها و سقف‏هایی که گذاشته شده سر جاي خودش درست است؛ امّا خود اين ذكر صلوات في‏نفسه گره‏گشايي دارد و سوای حسنه بودنش، از آن طرف ذکر صلوات از نظر گره گشايي‏اش در كارهاي انسان اثر وضعي دارد. ذکر صلوات یک چنین کاربردی دارد. (برگرفته از بیانات استاد اخلاق مرحوم آیت الله مجتبی تهرانی)
ثبت: ۱۳۹۷/۹/۲۵